مستثنیات حقوق مادی‎

همانطور که پیشتر گفته شد هر پدیدآورنده اثری، دارای حقوق مادی نسبت به اثر خویش می باشد ولیکن مواردی وجود دارد که به عنوان استثنا محسوب می گردد. در این موارد، استفاده از اثر، بدون رضایت پدید آورنده اثر جایز و قانونی محسوب شده است. این موارد اکثرا مربوط به موضوعات عام المنفعه می باشد. به نظر برخی از حقوقدانان، هدف از این محدودیت‌ها و مستثنیات، برقراری تعادل بین حقوق پدیدآورندگان محصولات فرهنگی از یک‌سو و دسترسی عموم به اطلاعات و فرهنگ و هنر از سوی دیگر است. البته باید گفت در موارد شک نسبت به مستثنیات، بایستی تفسیر به نحوی صورت گیرد که حقوق مادی پدیدآورنده اثر محفوظ بماند. لذا موارد مستثنیات همان موارد محدود و محصور قانونی یا رویه قضایی می باشد. موارد مستثنیات در خصوص آثار ادبی هنری بدین شرح است: نقل قول برای استفاده های علمی و آموزشی، تکثیر اثر با اهداف علمی آموزشی، بهره برداری شخصی و خصوصی از اثر. این موارد در مواد ۷ و ۸ قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان در سال ۱۳۴۸ بیان شده است. مطابق ماده ۷ قانون ” نقل اثرهای که انتشار یافته است و استناد به آنها برای مقاصد ادبی علمی فنی آموزشی و تربیتی به صورت انتقاد و تقریظ با ذکر ماخذ و در حدود متعارف مجاز است” همچنین برابر ماده۸قانون مذکور ” کتابخانه های عمومی و موسسات جمع آوری نشریات و موسسات علمی و آموزشی که به صورت غیرانتفاعی اداره می شوند می توانند مطابق آیین نامه ای که به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید از اثرهای مورد حمایت این قانون از راه عکسبرداری یا مشابه آن به میزان مورد نیاز و متناسب با فعالیت خود نسخه برداری کنند”