آثار با پدیدآورنده متعدد

اثر ادبی، هنری، نرم افزاری یا پایگاه داده ممکن است با مشارکت دو یا چند نفر به وجود آمده باشد. آثار با پدیدآورندگان متعدد به طور کلی سه نوع هستند: آثار مشترک، آثار مرکب و آثار جمعی. ماده ۶ قانون حمایت از مولفان، مصنفان و هنرمندان سال ۱۳۴۸ اثر مشترک را چنین تعریف کرده است: اثری که با همکاری دو یا چند پدیدآورنده به وجود آمده باشد و کار آنان جدا و متمایز نباشد اثر مشترک نامیده می شود. آیین نامه اجرایی قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه‌ای، تعریف اخیر را در خصوص نرم افزار های مشترک تکرار کرده است. به نظر می رسد منحصر نمودن آثار مشترک در حقوق ایران به آثاری که سهم هر یک از پدیدآورندگان در آن قابل تمیز نباشد در عمل مشکلاتی را به همراه خواهد داشت. زیرا با چنین ملاکی آثاری که توسط چند نفر مشترکاً پدید می آید و آورده هر یک به تنهایی قابل بهره برداری است نظیر آثار سینمایی، آثار موسیقایی و آثار چندرسانه‌ای از شمول آثار مشترک خارج خواهند شد در حالی که در تعریف آثار مرکب و جمعی نیز نمی گنجند.
در مورد آثار مرکب باید گفت: قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان سال ۱۳۴۸ و قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی سال ۱۳۵۲ در خصوص آثار مرکب سکوت اختیار کرده است. در مقابل، قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای ۱۳۷۹ بدون اینکه نامی از اثر مرکب بیاورد در ماده ۵۲ حقوق هریک از پدیدآورندگان اولیه و ثانویه را مشخص کرده است. بر اساس این ماده، پدید آوردن نرم افزار های مکمل و سازگار با دیگر نرم افزارها با رعایت حقوق مادی نرم افزار های اولیه مجاز است. ماده ۱۲ آیین نامه اجرایی این قانون نیز نحوه رعایت حقوق پدیدآورنده اولیه را مشخص کرده است. بنابراین در تشخیص آثار مرکب از آثار مشترک و آثار جمعی به دو معیار باید توجه شود نخست اثر مرکب بر پایه اثر موجود شکل می‌گیرد و دوم پدیدآورنده اثر موجود در آفرینش اثر جدید مشارکت نمی کند زیرا در غیر اینصورت با یک اثر مشترک مواجه خواهیم بود.
آثار جمعی: در قوانین موجود در ایران فعلاً آثار جمعی تعریف نشده است ولیکن مطابق بند ۱ ماده ۱ پیش نویس قانون جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط، اثر جمعی عبارت است از اثری که توسط دو یا چند شخص حقیقی و با ابتکار یا مدیریت شخص حقیقی و حقوقی دیگر پدید آمده باشد با این توافق که شخص حقیقی یا حقوقی مزبور اثر را به نام خودش و بدون اشاره به هویت اشخاص حقیقی پدیدآورنده اثر منتشر سازد. بنابراین در صورتی که سهم هریک از پدیدآورندگان در اثر مشخص و معین باشد و اثر در نتیجه هماهنگی، همفکری و برنامه ریزی پدیدآورندگان آن ایجاد شده باشد یک اثر مشترک و چنانچه اثر با ابتکار و مدیریت یک شخص حقیقی و حقوقی پدید آمده باشد بدون اینکه سهم هریک از پدیدآورندگان در آن قابل تشخیص باشد اثر جمعی نامیده خواهد شد.